Impressie van sessie 03

 

Verantwoord communiceren van onderzoeksconclusies - de kant van de wetenschapper

Door Reinie Gerrits (voorzitter), Nadine Böke en Michael van den Berg

Bij het communiceren van onderzoek conclusies gaat het niet altijd even goed. Zo worden conclusies in de media soms overdreven tot in extremen of blijken claims simpelweg niet waar. Welke rol heeft de wetenschapper in het communiceren van onderzoeksresultaten? En hoe kunnen wetenschapper, wetenschapscommunicator en journalist het best samenwerken om de communicatie te verbeteren?

De kant van de wetenschapper
Niet alle wetenschappers weten hoe zij een maatschappelijke publicatie – zoals voor in de krant of een vakblad – moeten schrijven. Promovenda Reinie Gerrits zegt zelf al problemen te hebben met het schrijven van abstracts en samenvattingen, laat staan dat ze de tijd heeft om goede maatschappelijke publicaties te schrijven.

Gerrits deed zelf onderzoek naar hoe juist de conclusies waren van 116 wetenschappelijke onderzoeken binnen gezondheidsonderzoek. Waren de conclusies goed verantwoord en verwoord? Vijftig procent van de studies in het onderzoek bevatten conclusies die nèt niet goed op de feiten zitten en juist déze conclusies nemen de media over. Generalisatie, causaliteit en directe aanbevelingen voor de praktijk blijven dan ook lastig in het vakgebied van gezondheidsonderzoek.

Uit de studies kwamen 43 maatschappelijke publicaties voort. Veel van de foutieve informatie die in deze artikelen komt te staan, komen úit die onjuist geformuleerde conclusies. Daarnaast willen media soms nog informatie toevoegen, bijvoorbeeld aanbevelingen die de wetenschapper niet zelf heeft gedaan. Daarnaast zou je denken dat wanneer een wetenschapper betrokken is bij een maatschappelijke publicatie, de publicaties vaker overeen komen. Dit is echter in veel gevallen als nog niet het geval: deze cocreatie kan dus alsnog veel inconsistenties opleveren.

Er wordt veel onderzoek gedaan naar de relaties tussen persberichten en media. Overdrijving vindt vaak al plaats in het persbericht, maar uit onderzoek blijkt dat het overdrijven van resultaten niet per se meer media aandacht genereert.

De kant van de wetenschapscommunicator
Nadine Böke is zelf bioloog en was jarenlang wetenschapsjournalist voordat zij wetenschapcommunicator voor de Universiteit van Amsterdam werd. Door haar ervaringen kent ze de media goed. Böke noemt enkele veelvoorkomende ‘fouten’ van wetenschappers die voorkomen dat zij hun onderzoek in de media krijgen.

  • Overschatting interesse in het onderwerp
    Sommige onderwerpen worden het gewoon niet in de maatschappelijke publicaties. Elke wetenschapper vindt zijn of haar eigen onderwerp interessant, diezelfde interesse is niet altijd terug te vinden in de maatschappij.
  • Onvoldoende kennis van de media
    Wetenschappers weten vaak niet precies hoe media te werk gaan: welke media zijn geïnteresseerd in jouw onderwerp en welke niet?
  • Te wetenschappelijk blijven
    Je moet niet te kort door de bocht zijn als wetenschapscommunicator, maar jargon moet er uit. Sommige feiten moet je anders opschrijven voor maatschappelijke publicatie.
  • Impact van bewoording verkeerd inschatten

Het probleem van de journalistiek
Michael van den Berg zag als onderzoeker dat de media zijn genuanceerde onderzoek heel anders verwoordden. Hoewel zijn onderzoek geen causaliteit claimde, stond het wel in het artikel. Het lijkt een soort doorfluisterspel: per stap gaat er informatie verloren en sluipen er fouten in.

Van den Berg ziet een probleem bij journalisten die niet gespecialiseerd zijn in wetenschap. Hij wijst op de volgende fouten:

  • Journalisten zijn lui, of te druk. Daarom kijken ze vaak niet veel verder dan een persbericht.
    Een gedegen journalist graaft verder, maar het gros van de journalisten wil dat niet.
  • Journalisten zijn niet oprecht geïnteresseerd in de waarheid.
    Of, het lijkt belangrijker of een bericht veel aandacht krijgt, niet of het ook echt waar is.
  • Moeite met inschatten van daadwerkelijke belang van zaken.
    Dit zorgt ervoor dat de moeilijke onderwerpen vaker als niet relevant afgedaan worden.
  • Journalisten zijn gemakkelijk te manipuleren.
    Wanneer je als journalist niet genoeg van een onderwerp afweet, kan de wetenschapper deze manipuleren. Als de wetenschapper de resultaten wat sappiger maakt, kan de journalist hier de wetenschapper niet op betrappen.
  • Journalisten verdraaien de wereld omwille van leesbaarheid.
    Teksten moeten leesbaar zijn voor een groot publiek en daarom slaan journalisten teksten nog wel eens plat. Versimpelen kan, maar niet zelden worden zaken fout ‘vertaald’.

Vanuit de zaal is niet iedereen het eens met deze stellingnames over journalisten. Waarom zouden zij niet de waarheid willen vertellen? Het commentaar is dat een maatschappelijke publicatie juist gezien moet worden als een cocreatie tussen journalist, wetenschapscommunicator en wetenschappers. In dat geval kunnen journalisten juist bondgenoten zijn.

Discussie
Gaat het dan alleen om in de media komen? Is onderzoek op zich niet genoeg? Vanuit subsidieverstrekkers is echter steeds vaker de vraag aan wetenschappers om aan outreach te doen. Voor veel wetenschappers is in de media komen dus wel degelijk noodzakelijk.

Daarnaast komen er tips uit het publiek van journalisten naar de wetenschappers: één onderzoek is vaak niet genoeg onderbouwing voor een doorbraak of nieuwsitem, dus waarom wordt het wel zo gebracht? Het is wellicht beter om naar een grotere context te kijken. Met welke vraag ben je als wetenschapper aan de gang gegaan en hoe is dit relevant voor het publiek? Dat hoeft niet altijd één klein onderzoek te zijn, maar het kan ook gaan over de grotere context waartoe jouw onderzoek behoort. Ook is er de vraag aan wetenschappers om soms de publicatie meer los te laten en vertrouwen te hebben in de wetenschapscommunicator en journalist.

Uiteindelijk lijkt er een roep te zijn om meer samenwerking tussen de journalist, wetenschapscommunicator, maar ook de wetenschapper zelf. Wanneer zij meer van elkaar – en elkaars werk afweten – is er beter samen te werken met betere publicaties tot gevolg.

Impressie 01 - Impressie 02 - Impressie 03 - Impressie 04 -  Impressie 05 -  Impressie 06 -  Impressie 07 - Impressie 08 - Impressie 09